Het Oekraïne-referendum: stemmen over ons democratisch bestel

TL;DR: Stem tegen als je meer referenda wil, stem blanco als je niet dit referendum of helemaal geen referenda wil.

Morgen mogen we stemmen. De vraag: “Bent u voor of tegen de wet tot goedkeuring van de Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en Oekraïne?”. Het verdrag is eigenlijk al gesloten, maar we mogen nu alsnog stemmen of we het hier wel mee eens zijn. Voordat je kan bepalen of je hiervoor of tegen bent is eigenlijk nog een vraag belangrijk. Waar gaat het referendum echt over?

Een oerwoud aan onderwerpen

De initiatiefnemer van het referendum, het Burgercomité EU, geeft zelf aan dat het puur gaat om het frustreren van de relaties tussen de Europese Unie (EU) en Nederland en niet over Oekraïne: “Een Nexit-referendum is tot nu toe niet mogelijk. Daarom grijpen wij alle mogelijkheden aan om de relatie tussen Nederland en de EU onder spanning te zetten”. De intentie van dit referendum is dus nooit geweest om het volk te raadplegen over het verdrag met Oekraïne.

Dan komt ook nog Rusland om de hoek kijken. Oekraïne is het onderwerp geworden van getouwtrek tussen de EU en Rusland. Weigering van het verdrag in 2013 was aanleiding voor de opstand in Oekraïne, de daaropvolgende pro-EU regering was reden voor Poetin om de Krim te annexeren. Is onze stem een stem voor of tegen Poetin en Rusland?

Hoe moeten we het referendum dan zien, stemmen we over een verdrag met Oekraïne, over de relatie tussen Nederland en de EU of over de relatie tussen de EU en Rusland?

Daar twijfelt iedereen over, want ook in de media en door politieke partijen worden stemadviezen uitgebracht op basis van alledrie de onderwerpen. Twee van de onderwerpen vallen echter af en wel om het volgende.

We zien in ieder geval dat het onderwerp van dit referendum wordt misbruikt voor hele andere doeleinden,

Het verdrag is al gesloten en wij kunnen onze regering met een stem tegen slechts dwingen tot heroverweging van het verdrag. Hierdoor zal het, omdat we met meer landen in de EU zitten die al vóór zijn, hooguit licht gewijzigd worden. Alle landen moeten namelijk tegen zijn om het verdrag van tafel te halen. Dit heeft twee belangrijke consequenties.

Omdat het verdrag al is opgesteld en gesloten, weet Poetin al waar hij aan toe is. Voor Poetin verandert er niet wezenlijk iets aan het verdrag als er een lichte wijziging zal plaatsvinden. Het signaal dat de EU en Oekraïne met het verdrag aan Rusland geven verandert dus niet meer. Ons stemgedrag heeft dus geen invloed op de relatie tussen de EU en Poetin.

Omdat er hooguit lichte wijzigingen plaats zullen vinden en we echt geen referendum krijgen over de inhoud van deze wijzigingen, zullen we met onze stem geen significante invloed uitoefenen op de inhoud van het verdrag. Ja, we stemmen voor of tegen de wet tot goedkeuring van het verdrag. Maar nee, het verdrag zal er nauwelijks van veranderen. In plaats van het afdwingen van minieme wijzigingen zou Nederland de steun voor het verdrag geheel kunnen terugtrekken. Omdat alle landen dit moeten doen om te zorgen dat het verdrag niet door gaat, zal dit geen invloed hebben op het verdrag. Het zal er gewoon komen. Dus ook dan heeft onze stem geen effect op het verdrag.

Het echte onderwerp

Dan blijft als onderwerp dus slechts de relatie tussen Nederland en de EU over. Over welke onderdelen van die relatie gaat dit referendum? Het burgercomité spreekt over een Nexit. Zover zal het voorlopig niet komen, maar het gaat dus om de Nederlandse zelfbeschikking en de invloed van de Europese Unie. Kunnen wij in Nederland nog wel genoeg zelf bepalen? Kan het Nederlandse volk nog wel genoeg zelf bepalen?

Politici met een agenda, indirect verkozen bestuurders, ambtenaren en lobbyisten hebben in een vertegenwoordigende democratie altijd invloed op beleid.

Dit zijn vragen over democratie. In Nederland kiezen wij onze volksvertegenwoordigers. In deze vertegenwoordigende democratie maken deze volksvertegenwoordigers onze wetten en stellen een regering aan die het land bestuurt. De aanklacht is dat het Nederlandse volk niets is gevraagd over het verdrag met Oekraïne en dat dat onze democratie uitholt:

“Het gevolg van die groeiende beslissings- en coördinatiemacht van de EU is dat er een beleidsniveau is ontstaan waarop de Europese bevolkingen, dus ook de Nederlanders, geen rechtstreekse invloed kunnen uitoefenen. Grote delen van het beleid worden niet door verkiezingen of referenda gestuurd, maar door zelf-agendering van onze politici en van onverkozen bestuurders, ambtenaren en lobbyisten.” (Burgercomité EU)

En hier gaat het wat mij betreft mis. Ook in Nederland is er een beleidsniveau waarop het volk geen directe invloed kan uitoefenen. Ook in Nederland hebben politici een agenda en spelen ambtenaren en lobbyisten een rol. Ook een minister is niet direct verkozen, maar indirect via het parlement. Je kunt zeggen: de democratie is in Nederland dus ook uitgehold! Nee. Politici met een agenda, indirect verkozen bestuurders, ambtenaren en lobbyisten hebben in een vertegenwoordigende democratie altijd invloed op beleid. Als je dit wilt uitbannen, zal onze democratie drastisch hervormd moeten worden, zowel in de EU als in Nederland.

In die zin is een stem morgen dus een stem vóór of tegen onze vertegenwoordigende democratie. Een referendum is zelf een afbreuk hiervan. Zouden we over elk onderwerp een referendum houden, dan is een directe democratie een feit. Dit referendum gaat dus eigenlijk over… referenda.

Wat nu te stemmen?

Wat nu te stemmen? Is een stem vóór een stem tegen het referendum en vóór de vertegenwoordigende democratie? Is een stem tegen een stem vóór het referendum en tegen de vertegenwoordigende democratie? Wat betekent het als ik blanco stem, of niet naar de stembus ga?

Dit is ingewikkeld.

  • Vóór stemmen kan wel tegen referenda en vóór de vertegenwoordigende democratie zijn, maar je neemt tegelijkertijd wel deel aan een referendum. Dat is dus geen optie.
  • Tegen stemmen is een stem vóór referenda en meer directe democratie.
  • Een blanco stem is niet de keuze vóór of tegen referenda in het algemeen, maar je neemt wel deel aan een referendum. De interpretatie van een blanco stem kan allerlei kanten op: vóór referenda, maar niet over dit onderwerp; tegen referenda, maar vóór het gebruik maken van stemrecht; geen idee, maar ik wil gebruik maken van mijn stemrecht.
  • Met niet stemmen maak je nog het best duidelijk dat je tegen referenda in het algemeen bent en blij bent met een puur vertegenwoordigende democratie. Probleem is wel dat referenda wettelijk mogelijk zijn in Nederland en dat er dus meer zullen volgen. Dus kun je de referenda niet beter gewoon gebruiken nu ze er zijn en bij Tweede Kamerverkiezingen op een partij stemmen die referenda wil afschaffen? Vind ik wel.

Dan blijver er dus twee opties over:

  1. Tegen stemmen omdat je vóór referenda en directe democratie bent;
  2. Blanco stemmen omdat je
    1. voor referenda bent, maar niet over dit onderwerp, of
    2. tegen referenda bent.

En daar houd ik het bij. We hebben het referendum over het associatieverdrag met Oekraïne gereduceerd tot een stem over referenda en de mogelijkheden teruggebracht van vier tot twee. We zien in ieder geval dat het onderwerp van dit referendum wordt misbruikt voor hele andere doeleinden: een discussie over referenda is beter op zijn plaats bij Tweede Kamerverkiezingen. Laten we hopen dat het volgende referendum over de inhoud gaat.

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s